Vorið 2026
Vorið er opinberlega mætt ásamt lóunni, hækkandi sól og fjólubláum krókusum sem stinga sér upp úr moldinni. En það er fleira en laukar sem spretta upp þetta vorið. Í Reykjavík bjóðast 11 listar til að koma okkur á réttan kjöl. Sex af þeim eru leiddir af nýjum oddvitum sem ekki hafa tekið þátt áður í borgarpólitíkinni og þrír þeirra hentu inn gamla stjórnmálaflokks-
Til að létta nýjum oddvitum vinnuna geta þeir flett upp kosningaloforðum flokkanna frá sveitastjórnarkosningunum 2022 er varða eldri borgara en þau eru að langstærstum hluta óefnd og því í fullu gildi. Loforðin eru ekki svo pólitísk heldur snúast fyrst og fremst um velferð eldri borgara, öryggi þeirra og getu til að halda mannlegri reisn – eitthvað sem allir sem hafa átt foreldra og ömmur og afa ættu að geta sameinast um.
Aldurshópurinn 65–74 ára er virkasti kjósandinn í Reykjavík með 80–83% mætingu á kjörstað. Auk þess erum við ört vaxandi hópur sem sífellt verður langlífari, eitthvað sem framgjarnir sveitarstjórnarfulltrúar ættu að hafa í huga.
Kosningaréttur er ekki aðeins réttur heldur líka ábyrgð. Að kjósa í sveitarstjórnarkosningum er leið til að láta rödd okkar heyrast og öflug leið til að taka þátt í lýðræðinu og hafa áhrif þar sem það skiptir okkur mestu máli—heima hjá okkur sjálfum.
Þetta er síðasta fréttabréf starfsvetursins, en næsta fréttabréf berst ykkur væntanlega þriðjudaginn 1. september í haust.
Sjáumst á kjörstað 16. maí!
f.h. ritstjórnar U3A Reykjavík
Hjördís Hendriksdóttir ritstjóri
Væntanlegir viðburðir
Þriðjudaginn 5. maí kl. 16:30 kemur Kjartan Orri Þórsson Mið-Austurlandafræðingur til okkar og fjallar um Íran í fortíð og nútíð. Í erindinu verður stiklað á stóru um langa sögu Írans. Farið verður yfir sérstöðu landsins, menningu og sögu. Einnig verður greint frá nútímavæðingartilraunum 20. aldarinnar, afskiptum Vesturlanda í Íran og samskiptum landsins við umheiminn. Þá verður sérstaklega farið yfir fall keisaraveldisins og stofnun Íslamska lýðveldisins. Ofantalið verður síðan sett í samhengi við þau átök og aðstæður sem hafa haft í för með sér það ástand sem íranskur almenningur þarf nú að búa við og hvað það geti þýtt fyrir framtíðina á svæðinu.
Kjartan Orri er með BA- og MA gráðu frá Kaupmannahafnarháskóla í írönskum fræðum. Hann nam einnig við Ferdowsi-háskóla í Mashhad í Íran og sótti námskeið í Teheran.
Hann hefur kennt námskeið um íranska sögu og menningu við Háskóla Íslands auk þess sem hann kemur reglulega fram í íslenskum fjölmiðlum til þess að ræða málefni Írans.
Þriðjudaginn 12. maí kl. 16:30 kemur Álfur Birkir Bjarnason, vistfræðingur í votlendisteymi Lands og skógar, til okkar með fyrirlestur sem hann nefnir Mýrar á Íslandi – Fuglasöngur, framræsla og endurheimt
Mýrar eru gegnsósa matarkistur sem hafa átt undir högg að sækja frá vélvæðingu. Vatnið mótar jarðveg, gróður og lífsskilyrði og skapar búsvæði fyrir fjölmargar tegundir plantna, smádýra og fugla. Mýrar voru mikilvæg auðlind þar sem sótt var torf og mór til kyndingar og land nýtt til slægju og beitar en heilbrigt votlendi skapar einnig verðmæti fyrir íslenskt nútímasamfélag.
Álfur Birkir hefur BS-próf í líffræði frá Háskóla Íslands og tölvunarstærðfræði frá Háskólanum í Reykjavík. Hann hefur starfað sem landvörður víða um land og komið að gerð sýninga fyrir Vatnajökulsþjóðgarð. Álfur Birkir starfar nú við vöktun votlendis og miðlun hjá Landi og skógi.
Sunnudaginn 17. maí verður síðasti viðburður Menningarhóps U3A Reykjavík þetta vorið þegar félagar heimsækja Landnámssetrið í Borgarnesi og heyra Benedikt Erlingsson segja frá Egilssögu á sinn hátt. Sýningin hefur fengið frábæra dóma.
Benedikt er leikari og kvikmyndagerðarmaður. Eftir hann liggja kvikmyndir sem unnið hafa til alþjóðlegra verðlauna.
Þriðjudaginn 19 maí mun Valgerður Kr. Brynjólfsdóttir íslenskufræðingur fjalla um rímurnar af Mábil sterku. Rímurnar af Mábil sterku eru varðveittar í mörgum handritum, því elsta frá því um 1480, en þær höfðu aldrei verið gefnar út fyrr en nú. Margt spennandi kom í ljós sem ekki hafði verið vitað áður, meðal annars að persónan Mábil sterka virðist byggð að hluta á franskri hefðarkonu frá 11. öld en áður hafði verið talið að þær væru aðeins byggðar á íslensku ímyndunarafli, sem sagt „frumsamdar íslenskar“.
Valgerður hefur MA-próf í íslenskum bókmenntum frá Háskóla Íslands. Hún hefur skrifað greinar um bókmenntir og birt ljóð í tímaritum og 2020 gaf hún út ljóðabókina Öldufax, sjónarrönd af landi. Valgerður rekur ferðaþjónustu á Leirubakka í Landsveit.
Þriðjudaginn 26. maí bregðum við út af vananum og í stað þess að hittast í Hæðargarði sendum við út sumarlegan fyrirlestur Guðríðar Helgadóttur garðyrkjufræðings í stað þess að hittast í sal í Hæðargarði. Félagsmenn fá sendan póst með krækju á fyrirlesturinn 26. maí.
Guðríður fjallar í fyrirlestrinum um helstu vorverkin í garðinum, m.a. trjáklippingar, slátt grasflatar og ræktun matjurta. Fyrirlesturinn var áður fluttur vorið 2023 en er sígildur þar sem vorverkin breytast lítið milli ára. Við vonum að þið nýtið ykkur að fylgjast með Guðríði.
U3A óskar félagsmönnum gleðilegs sumars og vonast til að sjá sem flest ykkar í haust þegar vetrardagskrá 2026–2027 hefst.
Allir þriðudagsfyrirlestrar eru í Hæðargarði 31 og hefjast kl. 16:30
Samantekt síðustu fyrirlestra
28. apríl 2026
Íslenskar lækningajurtir – Steinn Kárason
21. apríl 2026
Fuglar og fuglaskoðun – Daníel Bergmanna
14. apríl 2026
Bayeux-refillinn – Reynir Tómas Geirsson
Ferðahópur U3A Reykjavík
Ferðahópur félagsmanna U3A Reykjavík heldur í ferð til strandborga við Eystrasaltið 23. maí – 2. júní sem Bændaferðir skipuleggja. Ferðin hefst í Hamborg og þaðan farið til Lübeck á slóðir Hansakaupmanna.
Því næst er haldið til Stralsund sem liggur við strönd Eystrasaltsins og á sér sögu samofna veldi Hansakaupmanna. Við skoðum eyjuna Rügen sem er tengd við Stralsund með brú og standbæinn Binz. Heimsækjum síðan eyjuna Usedom, en austasti hluti hennar tilheyrir Póllandi. Þar kynnumst við Norður-þýskri strandmenningu sem rekur sögu aftur til 19. aldar.
Ferðinni lýkur svo í Berlín. Ferðin er undirbúin með námskeiði Jóns Björnssonar um sögu og landafræði svæðisins.
Eignatilfærslan mikla
Á næstu árum og áratugum mun ein stærsta eignatilfærsla sögunnar eiga sér stað. Hér er ekki aðeins um að ræða tilfærslur á auðæfum, eins og þær sem við þekkjum frá sægreifum og öðru stóreignafólki, til afkomenda sinna, heldur á þetta við um eignir hins mikla fjölda millistéttarfólks sem á fasteignir og sparnað sem hefur stigið verulega að verðmæti á síðustu áratugum. Í þessu sambandi er talað um eignatilfærsluna miklu (e. The Great Wealth Transfer), þar sem eldri kynslóðir færa yngri kynslóðum eignir sínar í gegnum arf.
Met arfur milli kynslóða
Sænski hagfræðingurinn Daniel Waldenström hjá Rannsóknastofnun atvinnulífsins í Svíþjóð (s. Institutet för Näringslivsforskning) hefur rannsakað þessi mál og metið áhrifin. Hann bendir á að flest millistéttarfólk sem komið er á þriðja æviskeiðið hefur eignast húsnæði og margir eiga sparifé í banka, hlutabréf eða ýmiss konar verðbréf. Allt eignir sem hafa skilað góðum langtímahagnaði og því er um að ræða gríðarlega eignamyndun. Meiri en meðal fyrri kynslóða. Fjallað hefur verið um þessar eignatilfærslur víðar á Vesturlöndum. Til dæmis áætlar bandaríska greiningarfyrirtækið Cerulli Associates, að afkomendur millistéttarfólks í Bandaríkjunum muni erfa meiri verðmæti en nokkru sinni fyrr á næstu 20 árum. Tímaritið The Economist fjallaði einnig nýlega um málið undir fyrirsögninni „Inheriting is becoming nearly as important as working”.
Frá því að íslenska hagkerfið rétti úr kútnum eftir bankahrunið hefur orðið veruleg eignaaukning heimila sem flokka má til eigna millistéttarfólks. Þessi eignaaukning er drifin áfram af gífurlegri hækkun húsnæðisverðs. Afkomendur hinna sem eru á leigumarkaði geta ekki vænst sömu verðmæta í foreldraarf. Því er spurning hvort stefni í aukna stéttaskiptingu milli þeirra sem erfa foreldra sem eiga eigið húsnæði og hinna sem ekki munu njóta sömu forréttinda? Sænski hagfræðingurinn Daniel Waldenström telur að slíkur stéttamunur þurfi ekki endilega að verða. Því menntun yngra fólks skipti miklu meira máli um framtíðarhorfur þess heldur en hversu mikið þeir hljóta í arf eftir foreldra sína.
Í hvað fer allur þessi arfur?
Önnur spurning er hvað verði um þessa fjármuni sem erfast á milli komandi kynslóða? Títtnefndur Wahlström telur að þessir peningar fari ekki allir í kampavín og kavíar og slíkan munað, heldur verði til enn meiri eignamyndun þeirra sem erfa. Þeir muni greiða niður skuldir og festa peningana í fasteignum, hvort sem er eigin heimili, sumarbústað eða öðru álíka.
Einn angi af þessari umræðu er hvort fólk sem komið er á þriðja æviskeiðið ætti að byrja að koma eignum sínum yfir til barna sinna og í hve miklu mæli? Þar vegast á annars vegar sjónarmið um að peningarnir nýtist betur fyrr en seinna hjá ungu fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Á hinn bóginn þurfa þeir sem eldri eru ákveðið fjárhagslegt öryggi í ellinni og verða að passa sig að eiga borð fyrir báru. Þá koma upp spurningar um siðferði, hættu á fjölskylduágreiningi o.s.frv.
Sumir kjósa að ráðstafa arfleifð sinni til að hafa áhrif til framtíðar á einhverju tilteknu sviði, eins og til hjálparsamtaka, frekar en láta peningana renna til afkomenda. Því með hækkandi lífaldri er orðið algengara að börn þeirra sem falla frá séu sjálf komin á miðjan aldur og komið í öruggt fjárhagslegt skjól.
Tíu prósent erfðafjárskattur
Á Íslandi er 10 prósent flatur erfðafjárskattur af upphæð sem erfist umfram 6,8 milljónir króna. Í sumum öðrum löndum, eins og t.d. í Svíþjóð, er enginn erfðafjárskattur. Ríkisstjórn Íslands hefur rætt um að hækka erfðafjárskatt, einkum í þeim tilgangi að greitt verði hærra hlutfall af arfleið fyrirtækja og þar sem verulegar fjárhæðir flytjast á milli kynslóða. Engar ákvarðanir liggja þó fyrir hjá stjórnvöldum um þetta. Þeir sem andvígir eru erfðafjárskatti benda á að þegar teknanna var aflað hafi þegar verið greiddur skattur af þeim og því sé óréttlátt að skattleggja aftur þessi verðmæti. Fylgjendur erfðafjárskatts benda hins vegar á að þeir sem hljóta arf fái þarna í hendur verðmæti sem þeir hafa ekki lagt neitt af mörkum til að afla og því sé réttlátt að ríkið klípi hluta af þeim tekjum.
Þessi grein byggir að hluta til á greinaflokki í Dagens nyheter undir heitinu: „Historiskt arvskifte – makten och miljarderna flyttar”
Emil B. Karlsson:
Ikigai og þriðja æviskeiðið: Að finna tilgang á efri árum
Hvað gerir það þess virði að fara á fætur á morgnana þegar skipulag venjulegs vinnudags rekur ekki lengur á eftir? Þessi spurning verður bæði brýnni og á vel við mörg okkar þegar við komumst á þriðja æviskeiðið og eftirlaunaárin. Japanska hugtakið ikigai býður upp á gagnlega leið til að hugsa um markmið og tilgang lífsins á þessu æviskeiði – ekki sem eitt stórt markmið, heldur sem stöðuga uppsprettu merkingar sem er samofin daglegu lífi.
Orðið ikigai (生き甲斐) er samsett úr iki (líf) og gai (gildi eða verðmæti). Það er oft þýtt sem „ástæða þess að vera til“ en það getur einnig hljómað óræðara eins og hugtakið er notað í Japan. Þar er ikigai yfirleitt eitthvað áþreifanlegt og persónulegt: að hirða um garðinn, leggja sitt af mörkum í hópi nágranna, rækta vináttu eða einfaldlega njóta daglegrar rútínu. Kenningar geðlæknisins Mieko Kamiya frá sjöunda áratugnum eru enn í fullu gildi en hún lýsti ikigai sem þeirri tilfinningu að lífið væri þess virði að lifa því, jafnvel þegar erfiðleikar steðja að.
Á undanförnum árum hefur ikigai orðið vel þekkt víða utan Japans og er oft sett fram sem líkan með skýringarmyndum sem tengja saman
það sem þér finnst skemmtilegt og gefur þér orku, það sem þú ert góður í, það sem heimurinn þarfnast og það sem þú getur fengið greitt fyrir.
Þótt þetta líkan geti verið gagnlegt tæki til íhugunar var það ekki hugsað sem slíkt þegar hugmyndin þróaðist í tímans rás . Í japanskri menningu snýst ikigai minna um hámarksnýtingu eða bestun, heldur fremur um samfellu – að viðhalda þræði tilgangsins með lífinu þegar einstaklingurinn þarf að aðlagast breyttum lífsaðstæðum. Þessi greinarmunur er sérstaklega mikilvægur fyrir okkur eldra fólkið, þegar tilgangur lífsins er ef til vill ekki lengur tengdur starfsframa eða tekjum.
Rannsóknir á langlífi í Japan, þar á meðal Okinawa Centenarian Study, benda til þess að tilgangur, ásamt félagslegum tengslum og daglegri skipulagningu, stuðli að vellíðan á efri árum. Í samfélögum þar sem margir einstaklingar lifa lengi heldur eldra fólk oft áfram að gegna minni, en oft mikilvægum, hlutverkum: að hirða um litla landskika, taka þátt í starfi hverfishópa eða styðja við yngri kynslóðir. Þessi hlutverk eru ekki afreksverk; þau eru hluti af lífsmynstri þar sem tilganginum er viðhaldið með þátttöku.
Fyrir einstaklinga á þriðja æviskeiðinu er hægt að rækta ikigai á hagnýtan hátt. Ein nálgun er að einbeita sér að „smátilgangi“ – litlum, endurteknum athöfnum sem móta daginn. Þær geta til dæmis verið reglulegar gönguferðir, skapandi vinna eða að læra eitthvað nýtt. Önnur leið er að byggja á samfellu sjálfsmyndarinnar: í stað þess að láta af fyrri áhugamálum er hægt að aðlaga þau nýju lífsmynstri. Fyrrverandi kennari getur orðið óformlegur leiðbeinandi, áhugasamur lestrarhestur getur til dæmis gengið í eða stofnað umræðuhóp.
Framlag þitt gegnir þarna lykilhlutverki. Margir eldri fullorðnir finna endurnýjaðan tilgang í því að deila reynslu sinni – með sjálfboðastarfi, þátttöku í virku fjölskyldulífi eða með því að vera virkur í samfélaginu. Það skiptir miklu máli að deiling á reynslu þarf hvorki að vera formleg né krefjandi; minni háttar virkni getur ekki síður haldið við tilfinningu um að gera gagn og vera til staðar. Taugavísindamaðurinn og rithöfundurinn Ken Mogi leggur áherslu á að ikigai verði oft til upp úr lítils háttar ánægju, gleðistundum og daglegum venjum fremur en stórum ákvörðunum sem þú tekur í lífinu.
Ekki má heldur vanmeta daglegt skipulag. Öfugt við þá hugmynd að starfslok eigi að vera algjörlega óskipulögð, getur ljúfur taktur daglegra athafna eftir starfslok veitt bæði festu og merkingu. Þetta er í samræmi við víðtækari sjónarmið um heilbrigða öldrun, eins og þau sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hvetur til, en þar er lögð áhersla á mikilvægi þess að viðhalda færni, félagslegri þátttöku og tilgangi.
Á sama tíma hafa alþjóðlegar vinsældir ikigai leitt til nokkurrar ofureinföldunar og tilhneigingar til þess að breyta hugtakinu í formúlu eða markmið sem þarf að ná. Fyrir okkur á þriðja æviskeiðinu er gagnlegri túlkun að líta á ikigai sem stefnumörkun frekar en áfangastað. Hún krefst þess ekki að það þurfi að finna sér einhvern einn afgerandi tilgang í lífinu; hún býður hins vegar upp á að þú veitir því athygli sem þegar veitir þér tilgang, hversu smávægilegt sem það kann að vera, og hvernig má viðhalda því eða skoða nánar.
Í þessum skilningi hentar ikigai sérstaklega vel fyrir efri árin. Hugtakið er sveigjanlegt, keppir ekki við annað og samrýmist breyttri getu og aðstæðum. Það gerir ráð fyrir endurskoðun forgangsröðunar – frá framleiðni til nærveru, frá metnaði til þakklætis. Spurningin sem hugtakið varpar fram er einföld en djúpstæð: hvað í vefnaði daglegs lífs gerir morgundaginn þess virði að lifa?
Þessi mynd er eitt af mörgum dæmum um það hvernig ikigai er túlkað með Venn-mynd. Ikigai er svæðið þar sem allir hringarnir koma saman. Japanskir fræðimenn benda reyndar á að þetta sé vestræn túlkun og taki m.a. ekki tillit til þess að ikigai sé ekki síður til án fjárhagslegrar umbunar og samfélagsáhrifa
Hans Kristján Guðmundsson tók saman með aðstoð ChatGPT5
Vísnahorn Lilju
Nú í maí eru sveitarstjórnarkosningar og því beinist athygli margra að stjórnmálum landsins. Í gegnum tíðina hafa margir góðir hagyrðingar beint skotum sínum að stjórnmálum og þeirra forystufólki.
Ragnar Ingi Aðalsteinsson er réttnefndur páfi nútímans í bragfræði, hefur m.a. doktorspróf á því sviði. Hann er góður hagyrðingur eins og margt fólk í hans fjölskyldu og hefur gefið út þó nokkrar bækur bæði fræðibækur á sínu sviði og kvæðabækur ætlaðar börnum og fullorðnum. Á sjötíu og fimm ára afmæli sínu 2019 gaf hann út bókina Bragarblóm sem inniheldur 75 frumsamdar limrur, eina fyrir hvert ár ævi hans. Þar eru allmargar limrur sem tengjast stjórnmálaumræðu á einn eða annan hátt. Hér eru nokkrar þeirra.
Þau tjáðu sig hávært og hratt
svo harðorð að yfir mann datt,
af siðblindukyngi
í svo stóra hringi
að á endanum sögðu þau satt.
Með sann mörgum sóðapistlinum
sálar- hann jós úr -kistlinum.
Hann var þó klár
en svo helvíti smár
og heilinn of nálægt ristlinum.
Kátur um kjördæmið fór‘ann
og kjósendum hollustu sór‘ann,
bar hratt yfir storð
með sín hástemmdu orð
og lokaðan siðferðisljórann.
Á skjánum sást þorið og þokkinn
og þó var hann teknískt séð sokkinn.
Hann blessaði af móð
sína marghrjáðu þjóð
en meinti víst: Guð blessi flokkinn.
Um ónefnda ríkisstjórn (notist þegar við á)
Ráð mætt‘að sjálfsögðu send‘enni
en samt er svo erfitt að bend‘enni
á vitræna leið
sem er gjöful og greið
– svo best væri, held ég, að hend‘enni.
Vort markmið er draumkennt og dofið
og dapurlegt siðferðisrofið
og ferleg sú neyð
ef það fer á þá leið
að flokkurinn bjóði fram klofið.
Ef kramdi þig Hrunið, þá hýstu
harm þinn, því við hverju býstu?
Ef þú vilt fá svar
um sökudólg þar
þá segðu mér fyrst: Hvað kýstu?
Staðfastur stjórnmálarefurinn
um stýrið hann heldur og gefur inn
og ekur til sveitar,
að lömbum hann leitar
– það leynir sér ekki þefurinn.
Ef frambjóðendur fram á völlinn streyma
og fjölmiðlar á ljósvakanum breima
um lýðræði og frelsi
og höft og bönn og helsi
er ljúft að vera veðurtepptur heima.
Fas hans og rödd eru flott
og ferillinn úthugsað plott,
á Alþingi situr
svo ástsæll og vitur
og auðvitað kýs ég hann – not!
Einn piltur var ferlegur fasisti
og frændi hans bölvaður rasisti.
það passar í rím
-sem er limrunnar lím –
-að langafi þeirra var nasisti.
Einn frændi minn verst nú í vök
sem varla mun koma að sök,
-með málstaðinn sokkinn
en fastur við flokkinn
hann frændi minn þarf ekki rök.
Að lokum leyfi ég mér að láta stöku fylgja hér með sem ég gerði einhverju sinni þegar málflutningur stjórnmálamanns gekk fram af mér.
Elginn lætur ganga greitt
galtóm áman bylur,
innihaldið ekki neitt
og enginn málið skilur.
Lilja Ólafsdóttir
